نگاهی به کتاب تقریب و تفرقه برونر: ۴- نهادها و سایت‌های تقریبی (پیوست۱ مترجم)

تقریب و تفرقه

شیعه، الأزهر و هم‌گرایی اسلامی در سده‌ی بیستم میلادی

نویسنده: راینر برونر

 

نهادها و سایت‌های تقریبی
مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی
در حال حاضر، مهم‌ترین نهاد فعال در حوزه‌ی تقریب بین مذاهب اسلامی، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی (http://www.taghrib.com) است که سایت آن به دو زبان فارسی و عربی (المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیه) در حال فعالیت می‌باشد. نظر به اهمیت این نهاد مهم و نهادهای وابسته به آن، توضیحاتی در همین راستا خدمت خوانندگان محترم ارائه می‌شود:
تقریب مذاهب اسلامی و یگانه شدن صفوف مسلمانان در برابر دشمنان اسلام، آرزوی دیرینه‌ی شخصیت‌های منصف و دلسوز جهان اسلام و یکی از بزرگ‌ترین هدف‌های نظام جمهوری اسلامی ایران بوده است. عده‌ای گمان کرده‌اند که هدف از تقریب مذاهب اسلامی، ترویج اباحه‌گری اعتقادی و علمی، و سانسور حقایق تاریخی و روایی است؛ در حالی که هدف اصلی دعوت تقریب، ایجاد اتحاد بین جوامع و فِرَق اسلامی است. این هدف مقدس، متکی به ریشه‌های استوار در کتاب و سنت و مبتنی بر صلاح جمع و فرد است و با ممانعت از ایجاد تفرقه در صفوف مسلمانان، مانع کناررفتن عنایت الهی و سست شدن ایمان‌ها و ذلت و شکست مسلمانان و تسلط اجانب بر کشورهای اسلامی می‌شود. در این برهه که ملت‌های مسلمان، در پرتو حرکت بیداری اسلامی به وجود دشمن مشترک و نیات شوم آن پی برده‌اند. لازم است برای خنثی کردن ترفندهای تفرقه‌افکنانه‌ی دشمنان و ارجاع عظمت اسلام و در رأس آن عظمت معنوی آن فداکاری و مجاهدت کرد و با توحید کلمه به سوی کلمه‌ی توحید که مقصد بزرگ الهی و عظیم عقلانی است، راه پیمود. با بسط عقلانیت دینی است که می‌توان به رفع شبهات و غنابخشی پایه‌های نظری رفتار فردی و اجتماعی رسید و بر اساس آن است که با یافتن زبان مشترک، ارتباطات درونی امت اسلامی گسترش می‌یابد و فرهنگ گفت‌وگو جایگزین سوءتفاهم و عواقب آن می‌شود.
اگر صفحات تاریخ را ورق بزنیم، خواهیم دید که چه برادرکشی‌هایی به بهانه‌ی اختلاف شیعه و سنی صورت گرفته است و این اختلاف، منجر به قطع هرگونه ارتباط علمی و فرهنگی میان شیعه و سنی شده است؛ به گونه‌ای که پیروان این دو مذهب، آن چنان به یکدیگر می‌نگریستند که گویی پیرو دو دین متفاوت‌اند.
دعوت تقریب مذاهب اسلامی، برای مقابله با این رویه شکل گرفت و بر پایهای علمی و ارشادی و با پشتوانه‌ی علما و شخصیت‌های بزرگ اسلامی حرکت خود را آغازکرد. شخصیت‌های بزرگی که با توکل به خدا در این میدان پرجنجال گام نهاده، از هیچ حمله و مانع‌تراشی نهراسیدند.
در این میان، استاد محمدتقی قمی از حوزه‌ی علمیه‌ی شیعه، به قاهره، مرکز بزرگ جهان تسنن مهاجرت کرد و نهال تقریب را نشاند. وی برای اهل‌سنت تبیین کرد که شیعه را با فرقه‌ی غلاه و مخطئه اشتباه گرفته‌اند، هم‌چنان‌که شیعه نیز اهل‌سنت را با فرقه‌ی ناصبی اشتباه گرفته است. او در تبادل اندیشه با علمای اهل‌سنت و طرح اندیشه‌های خود همه را به وحدت کلمه و سعه‌ی صدر دعوت کرد. حاصل این تبادل نظر، اندیشه ایجاد مرکزی به نام دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیه بود. در طول تاریخ، شخصیتهایی از قدما و متأخرین همواره به نوعی در راه وحدت سلامی کوشیده‌اند که نتیجه‌ی برجسته‌ای دربرنداشته است، اما رجال دارالتقریب در مدت کوتاهی توانستند با ایمان خالص و راسخ خود نسبت به هدف والایشان، به موفقیت‌های چشمگیری نایل شوند. استاد شهید مطهری (ره) در این باره می‌فرماید: «برای اولین بار بعد از چندین سال بین زعیم روحانی شیعه، آیت‌الله العظمی بروجردی، و زعیم روحانی اهل‌سنت، شیخ عبدالمجید سلیم و بعد از او به فاصله‌ی دو سال شیخ محمود شلتوت، مفتی سرزمین مصر و رئیس جامع ازهر، روابط دوستانه برقرار شد و نامه مبادله گردید… معظم له آیت‌الله العظمی بروجردی را نباید گفت نسبت به این مسئله علاقه‌مند بود، بلکه باید گفت عاشق و دلباخته‌ی این موضوع بود و مرغ دلش برای این موضوع پر می‌زد. از دو منبع موثق شنیدم که در حادثه‌ی قلبی اخیر که منجر به وفات ایشان شد، بعد از حمله‌ی قلبی اول که عارض شد و مدتی بیهوش بودند و بعد به هوش آمدند، قبل از این که توجهی به حال خود بکنند، موضوع تقریب و وحدت اسلامی را طرح می‌کنند و می‌گویند من آرزوها در این زمینه داشتم.»
دو سال از فعالیت موفقیت‌آمیز دارالتقریب می‌گذشت که مجله‌ی دینی رساله الاسلام تأسیس شد و نویسندگان بزرگ شیعه و سنی در آن به نشر افکار علمی خود پرداختند. این مجله گنجینه‌ای از مقالات علمی، ادبی، اخلاقی، تاریخی، فقهی، فلسفی و ارشادی و از همه مهم‌تر مقالاتی به نام تفسیر قرآن کریم به قلم توانای مفسر بزرگ شیخ محمود شلتوت بود که به دور از تعصبات فرقه‌ای نگاشته شده است. از آثار دیگری که این مرکز منتشر ساخت، کتاب مجمع البیان لعلوم القرآن اثر امین‌الاسلام طبرسی از علما و مفسرین قرن ششم هجری است. عبدالمجید سلیم، شیخ وقت الازهر، کتاب مذکور را چنین می‌ستاید: «کتابی است گران‌سنگ، ارزشمند، پربار و بسیار سودمند. فکر نکنید اینها را برای مبالغه گفته‌ام. این کتاب یکی از مهم‌ترین کتاب‌های مرجع تفسیری و علوم قرآن است.» در ادامه‌ی کوششهای مصلحانه‌ای که در دارالتقریب انجام گرفت، شیخ محمود شلتوت رئیس جامع الازهر حکمی صادر کرد مبنی بر این که می‌توان به تمام مذاهب اسلامی از جمله مذهب جعفری مراجعه کرد. رفته رفته دعوت تقریب، رنگ یک مکتب فکری به خود گرفت که مبتنی بر بحث واستدلال علمی و کتاب و سنت بود.
بعد از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی در ایران، بنیانگذار انقلاب، حضرت امام خمینی(ره)، وحدت اسلامی را به عنوان شعاری راهبردی برگرفته از عمق باورهای اسلامی، مطرح ساخت. به علاوه، در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز، پیروان مذاهب اسلامی، از آزادی کاملی در پایبندی به اعتقادات خویش برخوردارند. تا آنجا که پیروان دیگر مذاهب حق دارند به دادگاه‌هایی که براساس دیدگاه آنان حکم می‌کنند، مراجعه کنند. همچنین انقلاب اسلامی ایران، با پافشاری بر بازگرداندن نقش حقیقی شعایر اسلامی از جمله نمازجمعه و حج، بزرگترین عرصه‌ی تحقق احساسات جمعی نسبت به وحدت این امت را فراهم ساخت و با تأکید بر لزوم جمع کردن امت اسلامی درباره‌ی مسایل سرنوشت‌ساز و پیدا کردن راه حل اسلامی در آن حوزه‌ها، مهم‌ترین گام را برای تعمیق خط وحدت‌گرایانه‌ی اسلامی برداشت. از این موارد می‌توان موضع‌گیری‌های اساسی درباره‌ی مسئله فلسطین، لبنان، افغانستان و عراق را برشمرد.
به منظور تحقق شعار وحدت، سخن از هفته‌ی وحدت به میان آمد و به دنبال آن در چهارمین کنفرانس وحدت اسلامی که با حضور جمعی از اندیشمندان جهان اسلام در تهران برگزار شد، پیشنهاد تشکیل مجمع تقریب مذاهب اسلامی، به رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای ارائه شد و ایشان نیز دستور تشکیل مجمع را صادر فرمودند.
مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در سال ۱۳۶۹ هجری شمسی به دستور مقام معظم رهبری و در پی انتصاب دبیر کل و اعضای شورای عالی از سوی معظمٌ‌له آغاز به کارکرد. شورای عالی مجمع، در اولین گام، اساسنامه و ساختار مجمع را تصویب کرد و ارکان آن را بر سه محورعلمی و فرهنگی و ارتباطات داخلی و بین المللی بنا گذاشت که نظر به اهمیت آن عیناً در اینجا ذکر می‌شود:

اساسنامه‌ی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی
فصل اول: کلیات
ماده اول: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی که ازاین‌پس در این اساسنامه مجمع تقریب نامیده می‌شود، مؤسسه‌ای است اسلامی، علمی، فرهنگی و جهانی که به دستور حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، ولی‌امر مسلمین در سال ۱۳۶۹ هجری شمسی تأسیس شده و دارای شخصیت حقوقی مستقل است و طبق مقررات این اساسنامه اداره می‌شود.
ماده دوم: محل اصلی مجمع تقریب تهران – خیابان آیت‌الله طالقانی – پلاک ۲۴۸ است و می‌تواند در صورت ضرورت در نقاط مهم ایران و سایر کشورهای جهان شعب یا دفاتری تأسیس کند.
ماده سوم: اشراف و نظارت عالیه بر مجمع تقریب با ولی‌امر مسلمین است.
ماده چهارم: زمان فعالیت مجمع نامحدود است.

فصل دوم: اهداف
ماده پنجم: مجمع تقریب برای رسیدن به اهداف زیر فعالیت می‌کند:
الف- کمک به امر احیا و گسترش فرهنگ و معارف اسلامی و دفاع از حریم قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم (ص). ب- کوشش در راه ایجاد آشنایی و تفاهم بیشتر بین علما، متفکران و پیشوایان مذهبی جهان اسلام در زمینه‌های اعتقادی، فقهی، اجتماعی و سیاسی. ج- گسترش اندیشه تقریب بین اندیشمندان و فرهیختگان جهان اسلام و انتقال آن به توده‌های مسلمان و آگاه کردن آنان از توطئه‌های تفرقه‌انگیز دشمنان. د- کوشش در تحکیم و اشاعه اصل اجتهاد و استنباط در مذاهب اسلامی. ه‍- سعی در ایجاد هماهنگی و تشکیل جبهه واحد در مقابل توطئه‌های تبلیغاتی و تهاجم فرهنگی دشمنان اسلام بر اساس اصول مسلم اسلامی. و- رفع بدبینی‌ها و شبهات بین پیروان مذاهب اسلامی.
تبصره ۱: مجمع تقریب مؤسسه غیرانتفاعی است.

فصل سوم: راهکارها
ماده ششم: مجمع تقریب اهداف خود را از راه‌های زیر تحقق می‌بخشد:
الف. شناسایی و ارتباط با جمعیت‌ها و انجمن‌ها و شخصیت‌های گوناگون مسلمان به‌منظور ایجاد زمینه فعالیت‌های مشترک. ب. تألیف، تحقیق، نشر و توزیع کتب و مطبوعات و تحقیقات و بررسی‌های علمی و اجتماعی مناسب در زمینه مسائل مشترک مذاهب اسلامی. ج. ایجاد و گسترش فعالیت‌های حوزوی و دانشگاهی در زمینه علوم اسلامی. د. برگزاری کنفرانس و حضور و شرکت در مجامع مناسب. ه. عضویت در مجامع بین‌المللی از قبیل سازمان کنفرانس اسلامی و سازمان ملل متحد (بخش سازمان‌های غیردولتی). و. تأسیس جماعت‌های تقریبی در نقاط مختلف دنیا. ز. کمک به انجمن‌ها، مؤسسات و افراد متمایل به تقریب. ح. در صورت لزوم، تأسیس مراکز، شعب و نمایندگی در مناطق مهم.

فصل چهارم: ارکان
ماده هفتم: ارکان مجمع تقریب عبارت است از: الف. مجمع‌عمومی؛ ب. شورای‌عالی؛ ج. دبیرکل.

فصل پنجم: مجمع عمومی
الف. تشکیل مجمع‌عمومی
ماده هشتم: اعضای مجمع‌عمومی از میان علما، متفکران و پیشوایان مذاهب اسلامی سراسر جهان که موافق فکر تقریب مذاهب اسلامی باشند توسط شورای‌عالی برای مدت شش سال انتخاب می‌شوند. ماده نهم: عضویت اعضای مجمع‌عمومی قائم به شخص است.
ماده دهم: اجلاس عادی مجمع‌عمومی هر دو سال یک‌بار خواهد بود. در صورت ضرورت، اجلاسیه‌های فوق‌العاده مجمع‌عمومی با تصویب شورای‌عالی تشکیل می‌شود. ماده یازدهم: اجلاس مجمع‌عمومی با حضور اکثریت کل اعضا رسمیت می‌یابد و اعتبار مصوبات با نظر اکثریت حاضر در اجلاس خواهد بود.

ب. وظایف و اختیارات
ماده دوازدهم: وظایف و اختیارات مجمع‌عمومی عبارت است از:
ـ تصویب آیین‌نامه داخلی مجمع‌عمومی.
ـ بررسی و اظهارنظر در مورد گزارش دبیرکل از فعالیت‌های انجام شده.
ـ بررسی و تصمیم‌گیری درباره مسائل ارجاعی از طرف شورای‌عالی.
ـ بررسی مسائل و مشکلات کلی جوامع اسلامی و ارائه راه‌حل‌ها.

فصل ششم: شورای‌عالی
الف. تشکیل شورای‌عالی
ماده سیزدهم: اعضای این شورا از میان علما، متفکران و شخصیت‌های مذاهب معتبر اسلامی توسط ولی‌امر مسلمین برای مدت ۶ سال منصوب می‌شوند.
تبصره ۲: دبیرکل، عضو شورای‌عالی خواهد بود.
تبصره ۳: هر یک از اعضای شورا، عضو مجمع‌عمومی مجمع تقریب نیز هست.
تبصره ۴: انتصاب مجدد اعضای شورای‌عالی بلامانع است.
ماده چهاردهم: شورای‌عالی در برابر ولی‌امر مسلمین در حدود اختیارات و مسئولیت‌های محوله، مسئول و پاسخگوست.
ماده پانزدهم: تعداد اعضای شورای‌عالی حداقل ۱۵ نفر و حداکثر ۲۱ نفر است.
ماده شانزدهم: با تصویب اکثریت اعضای شورای‌عالی دو نفر از اعضا به‌عنوان رئیس و نایب‌رئیس به مدت دو سال انتخاب خواهند شد.
تبصره ۵: شورای‌عالی یک نفر را به‌عنوان دبیر جلسات انتخاب خواهد کرد.
ماده هفدهم: جلسات شورای‌عالی با حضور اکثریت اعضای موجود در ایران رسمیت پیدا می‌کند و مصوبات آنان با اکثریت حاضران معتبر است.
ماده هجدهم: دعوت به جلسات به عهده دبیرکل است و در صورت لزوم، به درخواست رئیس یا یک‌سوم اعضای موجود در ایران جلسات تشکیل می‌شود و دعوت برای تشکیل هر یک از جلسات مجمع‌عمومی یا شورای‌عالی به‌وسیله نامه خصوصی یا درج در یکی از روزنامه‌های کثیرالانتشار به عمل می‌آید و فاصله دعوت از روز انتشار تا تشکیل جلسه، حداقل ۱۰ روز و حداکثر ۴۰ روز خواهد بود.
ماده نوزدهم: قبول استعفا، عزل و یا جای‌گزینی هر یک از اعضای شورای‌عالی با ولی‌امر مسلمین است.
تبصره ۶: غیبت چهار جلسه متوالی و غیرموجه اعضا به منزله استعفای از عضویت است.

ب: وظایف و اختیارات
ماده بیستم: وظایف و اختیارات شورای‌عالی مجمع تقریب عبارت است از: ۱- تصویب آیین‌نامه داخلی شورای‌عالی و آیین‌نامه‌های مجمع تقریب. ۲- تصویب سیاست‌ها و برنامه‌های مجمع تقریب. ۳- انتخاب سایر اعضای مجمع‌عمومی و انجام هرگونه تغییری در آنان. ۴- پیشنهاد هرگونه تغییری در اساسنامه مجمع تقریب به ولی‌امر مسلمین. ۵- پیشنهاد یک نفر به‌عنوان دبیرکل مجمع تقریب به ولی‌امر مسلمین جهت تصویب. ۶- تصویب تأسیس مراکز، شعب و دفاتر نمایندگی مجمع تقریب در سراسر جهان. ۷- تشکیل کمیته‌های تخصصی، عنداللزوم. ۸- تصویب تشکیلات مجمع تقریب. ۹- تصویب بودجه و هزینه‌های سالانه مجمع تقریب و پیشنهاد آن به دولت بر اساس نیاز مجمع. ۱۰- اهتمام در تأمین نیازهای مالی مجمع تقریب. ۱۱- نظارت بر حسن اجرای فعالیت‌های مجمع تقریب. ۱۲- بازرسی از نحوه فعالیت‌های مجمع تقریب. ۱۳- پیگیری اجرای مصوبات مجمع‌عمومی. ۱۴- تصویب رؤسای شعب و نمایندگی‌های مجمع.

فصل هفتم: دبیرکل
الف. انتخاب دبیرکل
ماده بیست و یکم: دبیرکل، عالی‌ترین مسئول اجرایی مجمع تقریب است که با پیشنهاد شورای‌عالی توسط ولی‌امر مسلمین به مدت چهار سال منصوب می‌شود.
تبصره ۷: قبول استعفا و یا عزل دبیرکل با ولی‌امر مسلمین است.
ماده بیست و دوم: در صورت وفات، استعفا و یا عزل دبیرکل یک نفر از اعضای شورای‌عالی با انتخاب شورای‌عالی تا تعیین دبیرکل جدید عهده‌دار وظایف او خواهد بود.

ب: وظایف و اختیارات
ماده بیست و سوم: وظایف و اختیارات دبیرکل عبارت است از:
ـ پیشنهاد سیاست‌ها و برنامه‌های مجمع تقریب به شورای‌عالی.
ـ پیگیری و اجرای مصوبات شورای‌عالی.
ـ مدیریت و نظارت بر کلیه فعالیت‌های اجرایی مجمع تقریب.
ـ دعوت به جلسات شورای‌عالی و مجمع‌عمومی و سایر جلسات عمومی.
ـ تهیه و تدوین گزارش فعالیت‌های انجام شده و ارائه آن به شورای‌عالی و مجمع‌عمومی جهت ارزیابی.
ـ تشکیل کمیته‌های موقت برحسب ضرورت.
ـ انتصاب معاونان مجمع تقریب با اطلاع شورای‌عالی.
ـ انتصاب رؤسای نمایندگی‌های آن در داخل و خارج از کشور با تصویب شورای‌عالی و عزل یا قبول استعفای آنان.
ـ پیشنهاد بودجه و هزینه‌های سالانه مجمع تقریب به شورای‌عالی و پیگیری آن از طریق مراجع ذی‌ربط.
ـ امضای موافقت‌نامه‌ها، اسناد مالی، حقوقی و ثبتی و هرگونه تغییرات مربوط و استیفای حقوق مجمع.
ـ انجام سایر امور محوله از سوی ولی‌امر مسلمین و شورای‌عالی.
ماده بیست و چهارم: دبیرکل می‌تواند بخشی از وظایف و اختیارات خود را به معاونان و مدیران تفویض نماید؛ به‌شرط این‌که مخل به وظایف و اختیارات اساسی دبیرکل نباشد.
ماده بیست و پنجم: دبیرکل سخنگوی مجمع تقریب بوده و در مقابل شورای‌عالی مسئول و پاسخگوست.
تبصره ۸: کلیه اوراق و اسناد مربوط به مجمع از قبیل چک، سفته، برات، قراردادهای تعهدآور و اسناد رسمی با امضای دبیرکل و معاون پشتیبانی و با مهر مجمع معتبر می‌باشد.

فصل هشتم: منابع مالی
ماده بیست و ششم: منابع مالی مجمع تقریب عبارت است از:
۱- موقوفات، نذورات و کمک‌های دریافتی از محل وجوهات شرعیه؛ ۲- درآمدهای متفرقه؛ ۳- ـ کمک بلاعوض اشخاص حقیقی و حقوقی؛ ۴- دریافت وام با تصویب شورای‌عالی از منابع مختلف در مواقع ضروری؛ ۵- سایر درآمدهایی که منابع آن به تصویب شورای‌عالی برسد.

فصل نهم: متفرقه
ماده بیست و هشتم: در صورت انحلال مجمع تقریب، کلیه اموال منقول و غیرمنقول آن جهت صرف در مصالح امت اسلامی در اختیار ولی‌امر مسلمین قرار می‌گیرد.
ماده بیست و نهم: همکاری با سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در امور بین‌الملل ضرورت دارد.
ماده سی‌ام: این اساس‌نامه در نه فصل و سی ماده و هشت تبصره به پیشنهاد دبیرکل در تاریخ ۱۷/۷/۱۳۸۰ به تصویب شورای‌عالی مجمع رسید.

ج. منشور وحدت اسلامی
بسم‌الله الرحمن الرحیم الحمدلله رب‌العالمین والصلاه والسلام على سید البشریه وأسوتها محمد النبی الامین وآله الطاهرین و صحبه المیامین ومن تبعهم باحسان الى یوم الدین.
بر پایه ایمان به این‌که اسلام، امانتی نزد مسلمانان است و دفاع از حریم و مقدسات آن بر همه واجب است، و با ملاحظه تأکید اسلام بر پایبندی به همه اموری که به وحدت اسلامی می‌انجامد و روابط برادرانه را بین امت‌ها استوار می‌سازد و منطق صحیح و زبان گفت‌وگوی سازنده را ترویج می‌نماید و همکاری، همبستگی، همدلی بین مسلمانان و پاسداری از مصالح عالیه اسلام را تحقق می‌بخشد، و نظر به ابعاد تهاجم گسترده و ناجوانمردانه استکبار جهانی و صهیونیسم بر فرهنگ، ارزش‌ها، منافع و استقلال امت اسلامی و با تأکید بر ضرورت بسیج همه نیروهای مادی و معنوی در برابر این تجاوزات و دشمنی‌ها، ما دانشمندان و متفکران امضاکننده این منشور، پس از آگاهی از گام‌های استواری که علمای مسلمان درگذشته، در مکه مکرمه، تهران، امّان، قاهره و … برداشته‌اند، برایمان و پایبندی خود به مبانی، اصول و شیوه‌های زیر تأکید نموده، دیگران را به التزام به آن دعوت می‌کنیم:
مبانی:
یکم: اسلام دین خاتم و تنها راه پیشرفت انسان و امانتی نزد مسلمانان است؛ ازاین‌رو بر مسلمانان است که آن را در همه عرصه‌های زندگی پیاده کنند، به آموزه‌ها و راهنمایی‌هایش جامه عمل بپوشانند، از حریم و مقدسات آن دفاع کنند و مصالح عالیه آن را بر تمام مصلحت‌ها مقدم بدارند.
دوم: قرآن مجید و سنت شریف نبوی (ص) دو منبع اساسی قانون‌گذاری اسلام و سایر تعالیم آن هستند و همه مذاهب اسلامی بر حجیت و حقانیت این دو منبع، اتفاق‌نظر دارند و اعتبار سایر منابع را برگرفته و مستند به این دو می‌دانند.
سوم: ایمان به اصول و ارکان زیر، ملاک مسلمانی افراد است:
الف. ایمان به یگانگی خداوند متعال (توحید)؛ ب. ایمان به نبوت و خاتمیت رسول اکرم (ص) و این‌که سنت آن حضرت، یکی از دو منبع اساسی دین است؛ ج. ایمان به قرآن کریم، مفاهیم و احکام آن، به‌عنوان منبع اول دین اسلام؛ د. ایمان به معاد؛ ه‍. ایمان به وجوب ارکان پنج‌گانه اسلام و عدم انکار مسلمان مورد اتفاق و ضروریات دین.
چهارم: به رسمیت شناختن اصل اجتهاد و آزادی بحث، زیرا اسلام با پذیرش اجتهاد، اختلاف دیدگاه‌ها را طبق ضوابط شرعی پذیرفته است؛ ازاین‌رو بر مسلمانان است که تنوع اجتهادها را امری طبیعی بدانند و به رأی دیگران احترام بگذارند.
پنجم: وحدت امت اسلامی و پاسداری از مصالح و منافع عمومی مسلمانان، وظیفه‌ای دینی و ضرورتی حیاتی است و برادری اسلامی اساس هر نوع همکاری، تعامل و همبستگی بین مسلمانان به شمار می‌رود.
چشم‌اندازها:
ششم: ضرورت دارد علما و اندیشمندان اسلامی موارد زیر را نصب لعین خویش قرار دهند:
۱- تلاش برای نزدیک ساختن جامعه امروز اسلامی به وضعیتی که قرآن مجید ترسیم نموده و پیامبر اکرم (ص) در راه تحقق بخشیدن به آن کوشیده است؛ و به‌منظور گسترش برادری دینی، همکاری همیاری و تقوا پیشه‌نکردن و ایستادگی در برابر چالش‌ها، توصیه به حق و صبر و دوری از تفرقه و کشمکش و هر چه باعث سستی و ضعف مسلمانان می‌شود. ۲- الگو قراردادن رفتار ائمه مذاهب اسلامی با یکدیگر و گسترش آن در میان پیروان امروز آنان. ۳- گسترش فرهنگ همبستگی بین مسلمانان تا جایی که همه آنها اختلافات فکری بین خود را پذیرفته و آن را نتیجه اجتهاد قانونمند مذاهب بدانند.
هفتم: تقویت، تعمیق و هدایت بیداری اسلامی به‌منظور آشنایی مسلمانان یکدیگر از رهگذر، تحقق الفت و برادری دینی بر پایه اصول ثابت و مشترک اسلامی.
زمینه‌های تقریب:
هشت: تقریب مذاهب اسلامی همه عرصه‌های زندگی پیروان مذاهب را در برمی‌گیرد و شامل عقاید، فقه، اخلاق، فرهنگ و تاریخ می‌شود.
برنامه‌های عمومی:
نهم: علاوه بر آنچه گذشت، برداشتن گام‌های زیر هم برای تحقق تقریب مذاهب اسلامی لازم است:
۱. ضرورت همکاری کامل در مواردی که مسلمانان قرآن اتفاق‌نظر دارند.
۲. بسیج همه نیروهای مادی و معنوی در راه اعتلای کلمه الله و اجرای اسلام به‌عنوان استوارترین راه سعادت.
۳. موضع‌گیری هماهنگ و واحد در برابر دشمنان اسلام، به‌خصوص در مسائلی که مورد اهتمام همه امت اسلامی است؛ مثل مسئله افغانستان، عراق و…
۴. خودداری مسلمانان از تکفیر، تفسیق ناسزاگویی به مخالفان مذهبی خود. ما به‌عنوان مسلمانانی که به مشروعیت اجتهاد در چارچوب منابع اسلامی باور داریم، باید لوازم و تبعات این اصل را نیز بپذیریم؛ هرچند، نظر اجتهادی دیگران به باور ما خطا باشد. باید داوری خود درباره اختلافات را از سطح ایمان و کفر، به سطح درست و نادرست، تغییر دهیم. همچنین تکفیر دیگران به‌خاطر لوازم گفته یا رأی آنان که به گمان ما به انکار اصول دین منجر می‌شود، ولی آنان خود این لوازم را قبول ندارند، جایز نیست.
۵.برخورد محترمانه با اختلافات، به‌عنوان نتیجه پذیرش تعدد اجتهاد در اسلام.
۶. وقتی اسلام پیروان خود را به حکمت، موعظه حسنه و دوری از اعمال تحریک‌آمیز در مناسبات خود با سایر ادیان توصیه می‌کند و از مسلمانان می‌خواهد به عقاید باطل غیر مسلمانان بی‌حرمتی ننمایند، به‌طریق‌اولی در مناسبات بین مسلمانان، بر اصل اجتناب از بی‌حرمتی به معتقدات پیروان مذاهب اسلامی و احترام به اهل‌بیت پاک رسول‌الله (ص) و اصحاب راست‌کردارش تأکید می‌نماید.
۷.عدم تحمیل پیروی از مذهبی خاص بر مردم توسط هیئت‌های دینی و حکومت‌ها با سوءاستفاده از ضعف و نیاز آنان؛ باید با احترام به مذاهب اسلامی معتبر، بر اساس اصول یاد شده، پیروان آنها را از تمام حقوق شهروندی برخوردار ساخت.
۸.در مسائل مربوط به احوال شخصیه، پیروان مذاهب اسلامی تابع مقررات مذهب متبوع خود هستند؛ اما در امور مربوط به نظم عمومی، قوانین جاری کشور متبوع آنان، حاکم خواهد بود.
۹. از آن‌ها که قرآن کریم مسلمانان را به اصل گفت‌وگوی منطقی با دیگران به‌دوراز هیاهو و ایجاد رعب و به هدف دستیابی به حقیقت، دعوت کرده است، بنابراین بر مسلمانان واجب است اختلافات خود را از طریق گفت‌وگوی مسالمت‌آمیز و با رعایت آداب منطقی و اخلاقی حل کنند و در این راه با تعیین هیئت‌های علما یا مشترک برای حل اختلافات فی‌مابین، گام‌های عملی بردارند و به بعد عملی تقریب و تبلور ارزش‌های آن در زندگی اهتمام داشته باشند.
۱۰. واگذاشتن بحث و گفت‌وگو در جنبه‌های تاریخی، عقیدتی و فقهی مورد اختلاف بین مسلمانان به متخصصان، تا باتکیه‌بر روح برادری، بی‌طرفی و حقیقت‌جویی انجام شود. ازاین‌رو شایسته است مراکزی خاص برای گفت‌وگو در مسائل عقیدتی، فقهی و تاریخی تأسیس گردد.
۱۱. آموزش فقه وحدت اسلامی، آداب اختلاف، گفتگو و مناظره آشنایی با اجتهاد در فقه، کلام، تفسیر و احادیث مشترک و مقایسه بین آنها در فضایی از احترام متقابل و عدم خرده‌گیری نسبت به آرای یکدیگر در مراکز علمی، دانشگاه‌ها و حوزه‌های علوم دینی.
۱۲. احیای مکتب‌های تربیتی پایبند به کتاب و سنت، به‌عنوان وسیله‌ای برای کاهش گرایش‌های مادی افراطی و راه‌حلی جهت پیشگیری از فریب‌کاری مسلک‌های نوظهور و ناآگاه نسبت به اصول اسلامی.
۱۳. اهتمام علمای مذاهب به ترویج شیوه اعتدال و میانه‌روی، با به‌کارگیری همه ابزارهای علمی، ملاقات‌ها، سمینارهای علمی – تخصصی و کنفرانس‌های عمومی با استفاده از مؤسسات «تقریبی» و با هدف تصحیح نگاه به مذاهب اعتقادی، فقهی و تربیتی به‌عنوان شیوه‌های گوناگون اجرای اسلام و این‌که اختلاف بین مذاهب، اختلاف تنوع و تکامل است، نه اختلاف تضاد؛ و نیز ضرورت شناخت ویژگی‌ها و امتیازات هر یک از مذاهب و آشنایی با ادبیات آنها.
۱۴. مقابله با مکاتب و گرایش‌های فکری افراطی و تندرو که با کتاب و سنت در تعارض است. در این راه، افراط‌وتفریط و پذیرش دعوت‌های مختلف جایز نیست و باید ضوابط مذکور درباره شرایط اسلامی بودن گروه‌ها و گرایش‌ها را در نظر داشت.
۱۵. تأکید بر عدم مسئولیت مذاهب اعتقادی، فقهی و تربیتی در برابر اعمال اشتباه افراد منتسب به آنها؛ مانند: کشتار بی‌گناهان، هتک آبرو، تکفیر، ناسزاگویی، نابود کردن سرمایه‌ها و غیره و ضرورت اتخاذ تصمیماتی برای جلوگیری از اعمالی که شکاف بین مسلمانان را بیشتر می‌کند و نسبت کفر و گمراهی را متوجه آنان می‌سازد و نیز تلاش برای دوری از اعمال تحریک‌کننده و فتنه‌انگیزی که باعث خشم مسلمانان می‌شود و به پراکندگی امت اسلامی فرامی‌خواند.
۱۶. انحصار صدور فتوا به دانشمندانی که در شناخت کتاب خدا، سنت پیامبر اکرم (ص)، فقه و اصول تخصص داشته، و توانایی استنباط احکام شرعی از منابع آن را دارند و به موضوعات، اوضاع‌واحوال مردم و مقتضیات زمان آگاه هستند و به‌منظور حل مشکلات، در صدور فتوای، اولویت‌ها را مراعات می‌نمایند.

د) مجمع‌عمومی
مجمع‌عمومی یکی از ارکان مجمع است و اعضای آن از بین علما و اندیشمندان مذاهب اسلامی معتقد به اندیشه تقریب مذاهب انتخاب می‌شوند. بر اساس آیین‌نامه، نشست اعضای این مجمع هر دو سال یک‌بار برگزار می‌شود. مسائلی که در هر نشست بررسی می‌شود، مشکلات و مسائل عمومی جوامع اسلامی و راه‌حل آن، مسائل ارجاعی از سوی شورای‌عالی به مجمع‌عمومی، و گزارش دبیرکل از فعالیت‌های مجمع می‌باشد.
اکنون ۲۰۸ نفر عضو مجمع‌عمومی انتخاب شده‌اند و دایره انتخاب اعضا، محدود به این تعداد نخواهد بود.
نشست هیئت‌رئیسه مجمع‌عمومی، سالانه برگزار می‌شود. نشست اول این هیئت‌رئیسه در شوال سال ۱۴۲۶ در اصفهان و قسمت‌های دوم و سوم آن در ربیع‌الاول سال‌های ۱۴۲۸ و ۱۴۳۰ در تهران برگزار شد.

مجمع‌عمومی دارای چهار کمیته به شرح زیر است:
الف. کمیته اقلیت‌های مسلمان. ب. کمیته تبلیغات. ج. کمیته چالش‌های فراروی امت اسلامی. د. کمیته زنان و نقش آنان در تقریب مذاهب.
• – نشست اول کمیته‌های مجمع‌عمومی، شوال ۱۴۲۶ هـ.ق. در اصفهان
• – نشست دوم، ربیع‌الاول ۱۴۲۸ هـ. ق در تهران
• – نشست سوم، ربیع‌الاول ۱۴۳۰ هـ. ق در تهران

هـ) شورای‌عالی
شورای‌عالی، دومین رکن مجمع است و اعضای آن را ولی‌امر مسلمین برای شش سال منصوب می‌نماید. اعضای شورای‌عالی عضو مجمع‌عمومی نیز هستند و تعداد آنان بین ۱۵ و ۲۲ نفر است. مسئولیت این شورا، برنامه‌ریزی و موافقت با طرح‌های مجمع در زمینه‌های گوناگون می‌باشد. شرح وظایف این شورا را می‌توان در ماده بیستم از فصل ششم اساسنامه ملاحظه نمود. شورای‌عالی تا پایان سال ۱۴۳۰ هـ.ق/ ۱۳۸۹ ه.ش ۱۵۹ نشست داشته است. پیش‌ازاین، شهید محراب آیت‌الله سید محمدباقر حکیم (ره) عهده‌دار ریاست شورای‌عالی مجمع بود که بعد از ادای نمازجمعه در نجف اشرف و در کنار مرقد مطهر جدش امیرمؤمنان به دست دشمنان اسلام به شهادت رسید.
و) دبیرکل مجمع
دبیرکل مجمع، مسئول عالی اجرایی و سخنگوی رسمی مجمع هستند که با پیشنهاد شورای‌عالی و حکم ولی‌امر مسلمین به مدت چهار سال انتخاب می‌شوند و بر همه فعالیت‌های علمی، فرهنگی، آموزشی، بین‌المللی، نشر کتاب و مجله نظارت دارند و گزارش فعالیت‌ها را به مجمع‌عمومی و شورای‌عالی ارائه می‌نمایند. انتخاب دبیرکل از میان شخصیت‌های علمی ممتاز فعال در عرصه تقریب مذاهب صورت می‌گیرد.

استراتژی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی
در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۸۲ تا ۱۳۹۱ش
مقدمه
تدوین برنامه‌ریزی راهبردی از آن روی اهمیت دارد که هر چند سازمانی در گذشته‌ی فعالیتهای خود، موفقیت‌هایی داشته باشد، اما موفقیت در عمل گذشته هیچ تضمینی برای دستیابی به موفقیت آینده نیست. در همین راستا، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی جهت دستیابی به آرمان‌ها و اهداف خود، اقدام به تهیه‌ی طرح جامع برنامه‌ریزی استراتژیک کرده است و آن را به نشست بین‌المللی شورای عالی مجمع که در تاریخ دوم و سوم دیماه ۱۳۸۱ در تهران برگزار شد، ارائه داد. شورای عالی در این اجلاس آن را بررسی و تصویب کرد.

متن استراتژی مجمع
فصل اول: مفاهیم اختصاصی
۱- تقریب: از نظر مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، تقریب عبارت است از: نزدیک شدن پیروان مذاهب اسلامی با هدف تعارف و شناخت یکدیگر به منظور دستیابی به تئالف و اخوت دینی بر اساس اصول مسلم و مشترکات اسلامی.
۲- وحدت اسلامی.
۳- مذاهب اسلامی: مقصود از مذاهب اسلامی آن دسته از مکاتب فقهی معروف اسلامی هستند که دارای نظام اجتهادی منسجم و مستند به کتاب و سنت می باشند. از نظر مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی این مذاهب فقهی به رسمیت شناخته شده عبارت‌اند از: مذاهب حنفی، شافعی، مالکی و حنبلی از اهل سنت و مذاهب اثنی‌عشری و زیدی از شیعه؛ و مذهب اباضی. (البته مذاهبی هستند که یا پیرو نداشته و یا در یکی از مذاهب مذکور، مندرج هستند و یا به شکل آرای فردی که مقید به مذهب معینی نیستند عمل می کنند.)

فصل دوم: مبانی تقریب
حرکت تقریب بین مذاهب بر مبانی و اصول کلی استوار است که مهم‌ترین آنها عبارت است از:
۱- قرآن کریم و سنت شریف نبوی دو منبع اساسی برای شریعت اسلام هستند و تمامی مذاهب اسلامی در این دو اصل مشترک هستند و حجیت سایر منابع در گرو استناد به این دو منبع اصلی است.
۲- ایمان به اصول و ارکان زیر ملاک اسلامیت است: الف) ایمان به وحدانیت خداوند تعالی (توحید)؛ ب) ایمان به نبوت و خاتمیت رسول اکرم حضرت محمد(صلی الله علیه و آله وسلم) و سنت پیامبر به عنوان یکی از منابع اصلی دین؛ ج) ایمان به قرآن کریم و مفاهیم و احکام آن به عنوان اولین منبع دین اسلام؛ د) ایمان به معاد؛ ه‍) عدم انکار ضروریات دین و تسلیم شدن به ارکان اسلام مثل نماز، زکات، روزه، حج، جهاد و….
۳- مشروعیت اجتهاد و آزادی بحث: اسلام با به رسمیت شناختن اجتهاد در چهارچوب منابع اصلی اسلامی اختلافات فکری را پذیرفته است. بر مسلمانان است که اختلافات اجتهادی را امری طبیعی قلمداد کرده و به رأی دیگران احترام بگذارند.
۴- وحدت اسلامی یکی از ویژگی‌های امت اسلامی در قرآن مجید و از اصول بسیار مهم آن است. این اصل در موارد تزاحم با اصول دارای اهمیت کمتر بر آنان مقدم می‌شود.
۵- اصل برادری اسلامی مبنایی کلی برای تعامل بین مسلمانان است.

فصل سوم: رسالت و چشم انداز مجمع
رسالت مجمع جهانی تقریب عبارت است از: «ارتقای سطح آشنایی و آگاهی و تعمیق تفاهم بین پیروان مذاهب اسلامی و تقویت احترام متقابل و تحکیم رشته‌های اخوت اسلامی در بین مسلمانان بدون هیچ‌گونه تمایزی از لحاظ تعلقات فرقه‌ای، قومی یا ملی آنان به منظور رسیدن به امت واحده‌ی اسلامی.»
چشم‌انداز مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی مجموعه‌ای است متشکل از ده‌ها تن از علمای مذاهب اسلامی از کشورهای مختلف جهان که به عنوان یکی از مراکز مهم منادی تقریب و وحدت در جهان اسلام شناخته شده است و زمینه‌ساز تعامل سازنده میان پیروان مذاهب مختلف اسلامی است. این مجمع در نظر دارد در ده سال آینده شرایط مطلوب ذیل را محقق گرداند:
۱- نزدیک‌تر ساختن وضعیت جامعه امروز اسلامی به شرایط و وضعیت عصر رسول اکرم(ص) به عنوان الگو از جهت اخوت و برادری دینی و از بین بردن جو خصومت و تعصبات فرقه‌ای میان پیروان مذاهب اسلامی.
۲- گسترش همبستگی پدید آمده میان برخی از مذاهب اسلامی به تمامی مسلمانان و سایر مذاهب اسلامی.
۳- پذیرش و مقبولیت عمومی مسلمانان نسبت به اختلافات مذهبی برخاسته از اجتهادات ضابطه‌مند.
۴- الگو قراردادن رفتار ائمه‌ی مذاهب اسلامی با یکدیگر و گسترش آن در میان پیروان امروز آنان.

فصل چهارم : زمینه‌های تقریب
زمینه‌های تقریب مذاهب اسلامی تمامی ابعاد زندگی پیروان مذاهب اسلامی را در بر می‌گیرد که می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
اعتقادات: همه‌ی مذاهب اسلامی به اصول اعتقادی (توحید ، نبوت، معاد و…) و ارکان اسلام باور مشترک و واحدی دارند و اختلاف در فروعات آن خللی به اصل اسلام و برادری اسلامی وارد نمی‌سازد.
فقه و قواعد آن :طبق نظر محققان و فقهای مذاهب، مشترکات در ابواب فقهی نسبت بالایی را به خود اختصاص داده است و اختلاف نظر در برخی مسائل فقهی نیز طبیعی و برگرفته از برداشت‌های اجتهادی فقها است .
اخلاق و فرهنگ اسلامی :مذاهب اسلامی در زمینه‌ی اخلاق فردی و اجتماعی و فرهنگ اسلامی اختلافی نداشته و پیامبر اکرم الگوی اخلاقی همه‌ی مسلمانان است.
تاریخ: بدون شک مسلمانان در وحدت مسیر تاریخی اسلام در مقاطع اساسی آن اتفاق نظر دارند و اختلافات فرعی و جزئی را می‌توان در جوی آرام مطرح ساخته، در موارد بسیاری از آنها به اتفاق نظر رسید. به هر شکل نباید اختلاف‌نظرها آثار منفی بر روند کنونی امت اسلامی بگذارد.
موضع‌گیری‌های سیاسی امت اسلامی :طبیعی است که همه‌ی مسلمانان دشمنان مشترکی دارند که می‌بایست در برابر آنان همچون بنیانی مرصوص و در صفی واحد استوار بایستند. ویژگی‌های امت اسلامی نیز بر این اصل تأکید مضاعف دارد و منعی در هیچ‌یک از مذاهب اسلامی در این زمینه وارد نشده است و بر رهبران و علمای اسلامی و روشنفکران مسلمان است که سیاست واحدی را در برابر دشمنان در پیش گیرند.

فصل پنجم: اصول و ارزشها
مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در حرکت اصلاحی خود و انجام برنامه‌هایش به این اصول و ارزشها پایبند است:
۱- ضرورت همکاری همه جانبه در موارد مورد اتفاق مسلمانان.
۲- لزوم موضع‌گیری هماهنگ و واحد در برابر دشمنان اسلام.
۳- پرهیز از نسبت دادن کفر و فسق و بدعت به یکدیگر: ما مسلمانان با پذیرش مشروعیت اجتهاد در چهارچوب منابع اصیل اسلامی بایستی لوازم و تبعات این اصل را هم بپذیریم و اگر یک نظر اجتهادی از دیدگاه ما خطا بود، صاحب آن را به کفر و فسق متهم نکنیم. بنابراین، امور اختلافی را از رتبه‌ی کفر و ایمان به رتبه‌ی خطا و صواب باید تنزل داد. از سوی دیگر نباید کسی را به علت لوازم سخن یا اعتقادش که از نظر ما به انکار اصول دین منتهی می‌شود، تکفیر کنیم؛ زیرا ممکن است او به این لوازم اعتقاد نداشته باشد.
۴- برخورد محترمانه در امور اختلافی: وقتی اسلام نوعی شکیبایی دینی را در مناسبات خود با سایر ادیان توصیه می‌کند و از مسلمانان می‌خواهد که به مقدسات فکری و اعتقادی باطل دیگران بی‌حرمتی ننمایند، به طریق اولی در مناسبات بین مسلمانان، اصل اجتناب از بی‌حرمتی به مقدسات پیروان مذاهب اسلامی را مورد تأکید قرار می‌دهد و آنان را به معذور دانستن یکدیگر در امور اختلافی دعوت می‌کند.
۵- آزادی اختیار مذهب : اصل آزادی مذهبی به عنوان یک اصل کلی در روابط فردی جریان خواهد داشت. پس هر فرد در انتخاب مذهب اسلامی خود آزاد است. سازمان‌ها و دولت‌ها نبایستی مذهبی را به اجبار به دیگران تحمیل کنند؛ بلکه باید همه‌ی مذاهب اسلامی را به رسمیت بشناسند.
۶- آزادی عمل به احکام شخصیه: در مسائل مربوط به احوال شخصیه، پیروان مذاهب اسلامی تابع مقررات مربوط به مذهب متبوع خود هستند، مگر در امور مربوط به نظم عمومی که قوانین جاری کشور متبوع آنان که به واسطه‌ی حکومت مشروع اداره می‌شود، حاکم خواهد بود.
۷- حل اختلافات از طریق گفت‌وگوی سالم و رعایت آداب آن: بر اساس آیه‌ی شریفه‌ی «فبشّر عباد الذین یستمعون القول فیتبعون أحسنه» قرآن کریم مسلمانان را به گفت‌وگوی مسالمت‌آمیز و بدون هیاهو با کفار و اهل‌کتاب، برای رسیدن به حقیقت، دعوت کرده است. بنابراین بر مسلمانان به طریق اولی لازم است اختلافات خود را از طریق گفت‌وگوی سالم و رعایت آداب آن حل و فصل کنند.
۸- لزوم اهتمام همه‌ی مسلمانان به ابعاد عملی تقریب و تبلور ارزش‌های آن و نیز تلاش همه‌جانبه در راه اجرای شریعت اسلامی در تمامی عرصه‌های زندگی.

مرکز تحقیقات علمی مجمع
مرکز تحقیقات علمی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در سال ۱۳۷۰ ه‍.ش، در شهر مقدس قم تأسیس شد. هدف کلی مرکز، انجام پژوهشهای مقارن در حوزه‌های کلام، فقه و قواعد آن، اخلاق و تاریخ است که به جهات ذیل صورت می‌گیرد: ۱- شناخت اخلاق مذاهب در اصول کلی و مسایل فرعی. ۲- بررسی شیوه‌ی استدلال و میزان استحکام ادله. ۳- شناخت اصطلاحات و آرای مذاهب و مقایسه‌ی آنها. ۴- یافتن راه علمی تقریب در مسایل مورد اختلاف.
این مرکز به لحاظ تشکیلاتی زیرمجموعه‌ی معاونت فرهنگی و پژوهشی است و برنامه‌ریزی و هدایت علمی آن، زیر نظر هیئت علمی صورت می‌گیرد. هیئت علمی از میان فضلا و اندیشمندان حوزه و دانشگاه با نظر شورای عالی و ابلاغ دبیرکل انتخاب می‌شوند. وظایف هیئت علمی تصویب طرح‌های پیشنهادی گروه‌ها و ارزیابی و نظارت بر طرحها است. دبیر کل مجمع و دو تن از اعضای شورای عالی، عضو هیئت علمی هستند. سرپرست مرکز از میان محققان و روحانیون با تجربه و با ابلاغ دبیرکل انتخاب می‌شود.
وظیفه‌ی سرپرست مرکز، اجرای کلیه‌ی طرحهای مصوب و اداره‌ی مرکز است. وی عضو هیئت علمی و مدیر پژوهشی مجمع است. گروه‌های علمی، براساس نیازهای علمی مجمع و با تصویب هیئت علمی تعیین و تشکیل شده، اعضای آن با انتخاب هیئت علمی از میان محققان انتخاب می‌شوند. هیئت علمی، نیازهای پژوهشی زیر را در اولویت قرار می‌دهد: ۱- تألیف کتابهای درسی به شیوه‌ی مقارن جهت تدریس در دانشگاه مذاهب اسلامی. ۲- تألیف کتاب‌های غیردرسی مقارن و دفع اتهامات و شایعات مطرح در مورد مذاهب. ۳- تهیه‌ی دایرهالمعارف‌های مقارن. ۴- پاسخ به سؤالات علمی. ۵- تصحیح متون مناسب تقریبی.

دانشگاه مذاهب اسلامی
پس از تأسیس مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، مقام معظم رهبری رهنمود تأسیس «دانشگاه مذاهب اسلامی» را زیر نظر مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی ارائه فرمودند که اساسنامه‌ی آن تدوین و در سال ۱۳۷۱ش مورد تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار گرفت.
این دانشگاه تداوم کار حوزه‌های علمیه‌ی اسلامی در گذشته است. حوزه‌های علمیه‌ی علمای قدیم منحصر به فرقه و گروه خاصی نبود؛ بلکه همگان حتی کسانی که بعدها صاحب مکتب خاصی شدند، از محضر اهل بیت(ع) بهره‌مند می‌شدند. حوزه‌ی علمیه‌ی شیخ طوسی در کرخ بغداد آنچنان ناظر به جمع کلمه بود که بسیاری از علمای اهل‌سنت از آن استفاده می‌کردند و علمای بزرگ شیعه چون علامه حلی، شهید اول و شهید ثانی گذشته از تحصیل در حوزه‌های شیعه از حوزه‌های مهم اهل‌سنت در بغداد، مصر، مکه، مدینه، الخلیل، دمشق و قدس استفاده‌ی فراوان کرده‌اند. اجازات متبادله میان علمای مذاهب اسلامی، که در اجازات بحارالانوار و اجازات موجود در کتابخانه‌ی آیت‌الله العظمی مرعشی آمده و همچنین بسیاری از کتاب‌های مشترک در حوزه‌های شیعه و سنی مانند جامع‌المقدمات، احیاءالعلوم، تذکرهالسامع (آداب تعلیم و تعلم)، منظومه‌ی سبزواری و شرح قوشجی بر تجریدالعقائد خواجه نصیرالدین طوسی نشانگر همبستگی فراوان حوزه‌های علمیه‌ی جهان اسلام با یکدیگر است.

۱- هیئت امنای دانشگاه
هیئت امنای دانشگاه عبارت‌اند از: ۱- ریاست جمهوری اسلامی ایران و یا نماینده‌ی ایشان. ۲- دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی که رئیس هیئت امنا است. ۳- وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و یا نماینده‌ی ایشان. ۴- وزیر آموزش و پرورش یا نماینده‌ی ایشان. ۵- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی یا نماینده‌ی ایشان. ۶- ریاست دانشگاه. ۷و۸و۹و- سه نفر از اعضای هیئت علمی و یا شخصیت‌های فرهنگی.

۲- دانشکده‌ها
به منظور ائتلاف و تقریب بیشتر پیروان مذاهب اسلامی و نظر به نیاز مبرم به تحقیقات جدیدتر و روزآمد بر اساس مقارنه‌ی بین مذاهب و غنی‌تر ساختن بررسی‌ها و مطالعات آنها، دانشگاه مذاهب اسلامی با سه دانشکده به شرح زیر تأسیس شده است: ۱- دانشکده‌ی فقه و حقوق مذاهب اسلامی؛ ۲- دانشکده‌ی علوم قرآن و حدیث؛ ۳- دانشکده‌ی کلام، فلسفه و ادیان.

دانشگاه مذاهب اسلامی تاکنون چندین دوره دانش‌آموخته داشته است که بسیاری از آنان از نخبه‌های علمی و دارای رتبه‌های برجسته در آزمون‌ها و المپیادهای مختلف علمی هستند.
امضای تفاهم نامه بین مجمع و ایسیسکو در خصوص همکاری علمی دانشگاه با ایسیسکو (مؤسسه‌ی علمی و فرهنگی سازمان کنفرانس اسلامی).
عضویت دانشگاه مذاهب اسلامی در اتحادیه‌ی جهانی دانشگاه‌های اسلامی.

خبرگزاری تقریب
خبرگزاری تقریب (http://www.taghribnews.com) هم مهم‌ترین سایت خبری فعال در حوزه‌ی تقریب مذاهب اسلامی است که علاوه بر زبان فارسی، به پنج زبان عربی (وکاله أنباء التقریب)، اردو (تقریب خبررسان ایجنسی)، انگلیسی (Taghrib News Agency: TNA) و فرانسه (Agence de Presse Taghrib) هم در حال انتشار اخبار مربوط به حوزه‌ی تقریب است و البته جای زبان‌هایی مثل ترکی در بین آنها خالی است. بر اساس اصول مندرج در اساسنامه‌ی خبرگزاری تقریب مبنی بر انتشار و اشاعه فرهنگ اتحاد و یکپارچگی جهان اسلام، تقویت زمینه‌های وحدت اعتقادی مسلمانان در سطح دنیای اسلام و از بین بردن ترفندها و توطئه‌های دشمن برای تفرقه و خصومت میان مسلمانان جهان موارد ذیل به عنوان محورهای صاحب اولویت خبرگزاری در ابعاد خبری، تحلیلی، گزارشی، پژوهشی، مقالات، مصاحبه‌ها، کتاب‌شناسی و غیره تعیین شده است:
۱- تقویت مبانی تقریب مذاهب اسلامی، پوشش مقوله های تقریبی و وحدت آفرین، خنثی سازی مقوله های تفرقه انگیز و زمینه سازی تشکیل کیان واحد امت اسلامی؛ ۲- معرفی چالش های فرا روی جهان اسلام و امت اسلامی در زمینه های سیاسی، فرهنگی، علمی، اقتصادی، دینی، امنیتی و نظامی و راه های مقابله با آنها؛ ۳- معرفی و پوشش اخبار جنبش ها، مؤسسات و شخصیت های وحدت گرا؛ ۴- معرفی و پوشش اخبار جنبش های مقاومت و جریان مقاومت ضد استکباری، اشغالگری و صهیونیستی؛ ۵- تبیین جایگاه محوری جمهوری اسلامی ایران و رهبری انقلاب اسلامی در جهان اسلام؛ ۶- ارتقاء آگاهی امت اسلامی بویژه نخبگان دینی و علمی نسبت به توطئه های تفرقه انگیز؛ ۷- انعکاس اخبار حوادث، فعالیت ها و همایش های تقریبی وحدت آفرین در ایران و سایر کشور ها بویژه مرتبط با مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی؛ ۸- پوشش خبری تحولات از جمله پیشرفت های همه جانبه مناطق اهل سنت ایران و پرداختن به مسأله اقلیت های مذهبی اسلامی با رویکرد تنش زدایی و تقریب؛ ۹- ترویج، تقویت، پوشش خبری و الگوسازی نهادهای مشترک بین المسلمینی؛ ۱۰- ارتقای سطح آگاهی و تعمیق تفاهم پیروان مذاهب اسلامی بر اساس الگوی ائمه مذاهب اسلامی؛ ۱۱- تحکیم رشته های اخوت اسلامی بدون تمایز فرقه ای، قومی و ملی؛ ۱۲- رفع بدبینی‌ها و شبهات پیروان مذاهب اسلامی نسبت به یکدیگر.

ویکی‌وحدت
اما شاید مهم‌ترین دانشنامه‌ی مجازی در زمینه‌ی وحدت اسلامی و تقریب میان مذاهب اسلامی سایت ویکی‌وحدت (http://wikivahdat.com) باشد که پایگاه‌های آن عبارتند از: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، دانشگاه مذاهب اسلامی، پژوهشگاه مطالعات تقریبی و خبرگزاری تقریب. البته این دانشنامه‌ی مفید با چیزی حدود ۳ هزار مقاله تا رسیدن به نقطه‌ی مطلوب و کسب مرجعیت در جهان اسلام راه درازی در پیش دارد.

برگزاری کنفرانس‌های بین المللی وحدت اسلامی
به دنبال اعلام هفته وحدت از سوی جمهوری اسلامی ایران، تصمیم به برگزاری کنفرانس وحدت گرفته شد. هفته وحدت ما بین دوازدهم تا هفدهم ماه قمری ربیع الاول قرار دارد که این ایام مقارن است با میلاد پیامبر گرامی اسلام(ص) وامام جعفر صادق(ع).
تا سال ۱۳۶۹، متولی برگزاری این کنفرانس سازمان تبلیغات اسلامی بود و کنفرانس اول تا چهارم را این سازمان برگزار کرد، از آن سال به بعد، همزمان با تأسیس مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، این امر برعهده مجمع گذاشته شد.
هر سال با تشکیل ستاد اجرایی کنفرانس که با مشارکت نمایندگانی از معاونت های مجمع صورت می گیرد، امور اجرایی کنفرانس پیگیری می شود. هیئت علمی کنفرانس نیز بعد علمی و محتوایی آن را تأمین میکند.
تاکنون صدها متفکر، عالم و مصلح از میان شخصیتهای فرهیخته جهان اسلام، وزرای کشورهای اسلامی، علما و مفتیان، اساتید دانشگاهها وسایر مجامع علمی و فرهنگی و هزاران تن از علما و متفکران شیعه واهل سنت ایران در این کنفرانس شرکت کرده و به ارائه مقاله، سخنرانی و بیان دیدگاههای خود پرداختهاند.
در هجده کنفرانس برگزار شده، عناوین ذیل که موضوعات مورد اهتمام کل امت اسلامی و اثرگذار در تحقق وحدت اسلامی است، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است:
۱٫ وحدت اسلامی
۲٫ امام خمینی(ره) و وحدت اسلامی
۳٫ دستآوردهای وحدت اسلامی
۴٫ تقریب بین مذاهب اسلامی
۵٫ طلایه داران وحدت
۶٫ نقش تفاهم فکری در تقریب مذاهب اسلامی
۷٫ مبانی تقریب
۸٫ قرآن و سنت
۹٫ سیره و وحدت اسلامی
۱۰٫ حکومت از دیدگاه مذاهب اسلامی
۱۱٫ ویژگیهای اساسی اسلام
۱۲٫ اسلام و امت اسلامی در قرن آینده
۱۳٫ امت اسلامی، رنجها و آرزوها
۱۴٫ جایگاه اهل بیت(ع) در اسلام و امت اسلامی
۱۵٫ پایبندی به اصول و پاسخگویی به نیازهای زمان در فقه مذاهب اسلامی
۱۶٫ جهان شمولی اسلام و جهانی سازی
۱۷٫ بیداری اسلامی، چشم اندازهای آینده و هدایت آن
۱۸٫ استراتژی تقریب مذاهب اسلامی
۱۹٫ مسلمانان درکشورهای اسلامی
۲۰٫ سیره پیامبراکرم.
فعالیت های پژوهشی، آموزشی و فرهنگی:
الف فعالیتهای پژوهشی:
برخی از فعالیت های پژوهشی مجمع از این قرار است:
انجام طرحهای تحیقاتی مشترک با سازمانهای بین المللی از جمله مؤسسه اطلاعات و تحقیقات اسلامی (IRIC)، موسسهالعلاقات الحضاریه بین العالم الاسلامی والغرب وبرخی مؤسسات دیگر.
کمک به رسالهها و پایان نامههای دانشجویی.
ارایه مقالات علمی در همایش ها وکنفرانس ها و جراید (بیش از ۱۰۰ مقاله).
ب تأسیس کتابخانه تخصصی:
این کتابخانه که در ساختمان مجمع در شهر مقدس قم قرار دارد در حوزه مطالعات تقریب مذاهب، پذیرای پژوهشگران وعلاقه مندان است.
ج فعالیتهای آموزشی:
برگزاری دوره آموزشی تربیت مبلغ تقریبی:
این دوره که با همکاری مؤسسه آموزشی پژوهشی مذاهب اسلامی در قم برگزار شد، با هدف آشنایی دانش پژوهان با فرهنگ و مبانی تقریب، افکار و اندیشههای مذاهب اسلامی و تربیت مدیران فرهنگی مناطق مرزی، برگزار شد. از میان داوطلبان حضور دراین دوره، ۴۲ نفر با گذراندن آزمون ورودی و مصاحبه پذیرفته شدند. این دوره با جذب اساتید مجرب و متخصص در سرفصلهای مورد نظر در مدت دو ترم (۸ماه) از تاریخ ۱۵/۹/۸۳ لغایت ۱۵/۴/۸۴ و به شیوه حضوری و باعناوین آموزشی مرجعیت علمی اهل بیت(ع)، تاریخ تقریب، فرهنگ تقریب، آشنایی با نظامهای اسلامی ومکالمه عربی برگزار و در پایان، گواهی گذراندن دوره به دانشآموختگان اعطا شد. همچنین در طول برگزاری این کلاسها، کتابها و جزوههای آموزشی و کمک آموزشی به شرکت کنندگان ارایه داده شد.
برگزاری دوره آموزشی سفیران تقریب:
از سال ۱۳۸۲ تاکنون حدود ۸ دوره آموزشی سفیران تقریب برگزار شده است. این دورهها که با هدف ارتقای سطح علمی روحانیون اهلسنت تشکیل شده با حضور روحانیون و طلابی از مناطق کردستان، گلستان، آذربایجان غربی، گیلان، خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر، لارستان استان فارس و کرمانشاه بوده که تعداد نفرات شرکت کننده در این دورهها تا اکنون حدود ۹۰۰ نفر بوده است. در این دورههای آموزشی که در محل دانشگاه مذاهب اسلامی برگزار شده است عناوین و مباحثی همچون، فقه مقارن، باستان شناسی قصص قرآنی، کلام تطبیقی، نقد وهابیت، تحلیل مسایل جهان اسلام، تاریخ آثار اسلامی مکه و مدینه و روش تحقیق ارائه میشود. اساتید این دورهها از بین مدرسین برجسته حوزه و دانشگاه انتخاب شده اند.
در طول برگزاری این کلاسها، کتابها، جزوات و CDهای آموزشی، و کمک آموزشی و فرهنگی به شرکتکنندگان ارائه میشود. همچنین گواهی شرکت در این دورهها در پایان هر دوره به دانش پذیران اعطا خواهد شد.
برگزاری آزمون حج:
معاونت امور ایران باهمکاری بعثه مقام معظم رهبری، به برگزاری آزمونهای کتبی حج ویژه روحانیون کاروانهای اهل سنت در استانهای سنینشین اقدام می کند.
افرادی که از این آزمون موفق بیرون آیند، بعد از مصاحبه شفاهی در نوبت اعزام به حج به عنوان روحانی و معین روحانی کاروان قرار میگیرند.
د فعالیتهای فرهنگی:
انتخاب کتابِ سالِ تقریب:
مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی به منظور تجلیل از اندیشمندان اهل قلم که به نشر فرهنگ تقریب و تقویت اخوت و وحدت در میان مسلمانان جهان میپردازند، به برگزاری کتاب سال تقریب اقدام می کند.
در اولین دوره که مقارن با برگزاری هجدهمین کنفرانس وحدت اسلامی بود سه کتاب الوحده الاسلامیه من منظور الثقلین تألیف شهید محراب آیت الله سید محمد باقر حکیم و راویان مشترک؛ پژوهشی در بازشناسی راویان مشترک شیعه واهل سنت تألیف حسین عزیزی، پرویز رستگار و یوسف بیات و تعلیل الشریعه بین السنه و الشیعه اثر استاد دکتر خالد زهری برگزیده و از مؤلفان آن تجلیل به عمل آورده شد.
در دومین دوره مراسم انتخاب کتاب سال تقریب، آثار دریافتی در سه بخش تألیف، ترجمه و تصحیح مورد ارزیابی و داوری قرار میگیرد. این دوره دارای دو بخش ویژه تقدیر از پیشگام تقریب و ناشر تقریبی نیز هست.
برگزاری اردوهای فرهنگی:
غنیسازی کتابخانههای عمومی، مدارس و حوزههای علمیه مناطق مرزی: در طول سال و به مناسبتهای گوناگون مانند ماه مبارک رمضان، دهه فجر و هفته وحدت، تازههای نشر مجمع و سایر ناشران، تهیه و به مناطق ارسال میشود.
اعزام مبلغ و سخنران:
به مناسبت ایام خاص در طی سال مبلغان و سخنرانانی از حوزه و دانشگاه برای امر تبلیغ دین مبین به مناطق مرزی اعزام میشوند.
کمیته تقریب ستاد دهه فجر:
معاونت امور ایران، دبیر کمیته تقریب ستاد دهه فجر است و هر ساله ضمن برنامهریزی برای اجرای مراسم مختلف در استانهای مرزی، گزارش برنامههای اجرا شده در آن مناطق را به ستاد مرکزی دهه فجر منعکس میسازد.
اعطای کارت خرید کتاب به طلاب و روحانیون اهل سنت در ایام نمایشگاه بین المللی کتاب تهران.
اطلاع رسانی و شبکه اینترنت:
معرفی پایگاه اطلاع رسانی(www.taghrib.ir)
پایگاه اطلاع رسانی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در گام نخست به دو زبان فارسی وانگلیسی راه اندازی شده است و به تدریج در یک برنامه زمانبندی شده تعداد زبانهای آن به ۷ زبان خواهد رسید.
از آن جمله است: عربی، ترکی، استانبولی، اردو، فرانسه و روسی. بخشهای مختلف این پایگاه و برخی امکانات آن از این قرار است:

برگزاری همایش‌های تقریبی در خارج از کشور
۱- برگزاری ۱۶ همایش جهانی در مکه‌ی مکرمه: مجمع جهانی تقریب، هر ساله در ایام برگزاری حج تمتع (۵ و ۶ذی‌حجه) با حضور جمع کثیری از علم و اندیشمندان از ملیت‌های مختلف که در حج تمتع شرکت کرده‌اند، درباره‌ی مسائل مورد ابتلای جهان اسلام، گردهمایی‌هایی را با موضوع تقریب مذاهب اسلامی برگزار کرده است.
۲- همایش تقریب در شهر آنکارا با موضوع معیارهای کفر و ایمان از نظر قرآن و سنت (۲۸ و۲۹ ذیحجه۱۴۱۵ ق).
۳- کنفرانس جهانی بزرگداشت یکصدمین سال درگذشت سید جمال‌الدین اسدآبادی در دو شهر تهران و قم (شوال ۱۴۱۷ ق).
۴- کنفرانس جهانی تقریب مذاهب اسلامی در شهر حلب (سوریه) با همکاری سفارت جمهوری اسلامی ایران با موضوع طرح آینده برای وحدت امت اسلامی (شوال ۱۴۲۰ ق).
۵- کنگره‌ی جهانی بزرگداشت آیت‌الله العظمی بروجردی و شیخ محمود شلتوت در دو شهر تهران و قم و با حضور هیئت بلند پایه‌ی مصری (شوال ۱۴۲۲ق).
۶- همایش بزرگداشت آیت‌الله سید محسن امین در دمشق با حضور جمعی از اندیشمندان کشورهای ایران، سوریه، لبنان، فلسطین و… (۱۴۲۳ق).
۷- کنفرانس وحدت و تقریب از دیدگاه کتاب وسنت در دارالسلام (تانزانیا) با موضوع وحدت و تقریب از دیدگاه کتاب و سنت، با همکاری رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران.
۸- همایش امام صادق(ع) و مذاهب اسلامی در بیروت با همکاری رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران.
۹- همایش وحدت اسلامی و آینده‌ی آن با مشارکت هیئت تجمع العلماء المسلمین در لبنان.
۱۰- همایش افق‌های تمدنی وحدت امت اسلامی با مشارکت دایره‌ی فتوا و شئون دینی مسکو.
۱۱- سمینار مشترکات فقه جعفری و فقه حنفی با همکاری رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در پیشاور.
۱۲- سمینار وحدت اسلامی و راهکارهای تحقق آن با همکاری رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در نایروبی (۱۴۲۵ق).
۱۳- سمینار وحدت اسلامی با همکاری رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران ومجمع شیخ کفتارو در دمشق (۱۴۲۵ق).
۱۴- همایش راه‌های رسیدن به وحدت اسلامی و تقریب مذاهب در دمشق (۱۴۲۶ ق).
۱۵- همایش گفت‌وگو بین ادیان و تمدنها در ساحل عاج(۱۴۲۶ق).
۱۶- همایش گفت‌وگو بین مذاهب اسلامی در داکار (۱۴۲۶ق).
۱۷- کنفرانس وحدت اسلامی در باکو (۱۴۲۶ ق).

برگزاری همایش های تقریبی در داخل کشور
۱- جهان شمولی اسلام وجهانی‌سازی گلستان (آبان ۱۳۸۲ ش).
۲- رسانه‌های تبلیغاتی و جهانی‌سازی… زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی آن – هرمزگان (اسفند ۱۳۸۲ش).
۳- قرآن کریم و هنر، با مشارکت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تهران (رمضان ۱۴۲۳ ق).
۴- قرآن و توسعه‌ی فرهنگی با مشارکت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تهران (رمضان ۱۴۲۴ق).
۵- قرآن و روابط بین‌الملل، با مشارکت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تهران (رمضان ۱۴۲۵ ق).
۶- قرآن و عدالت و مهرورزی، با مشارکت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تهران (رمضان ۱۴۲۶ق).
۷- چهارمین نشست کارشناسان کنفرانس اسلامی با موضوع چالش‌های فراروی امت اسلامی در قرن ۲۱ با مشارکت سازمان کنفرانس اسلامی تهران.
۸- دومین نشست هیئت رئیسه‌ی مجمع فقه اسلامی جده با حضور اعضای هیئت رئیسه‌ی مجمع فقه تهران (ربیع‌الاول ۱۴۲۳ق).
۹- مشارکت در برگزاری کنگره‌ی پزشکی قانونی کشورهای اسلامی تهران.
۱۰- همکاری با مجمع جهانی اهل‌بیت در برگزاری بزرگداشت آیت‌الله سیدمحمد باقر حکیم (۱۴۲۵ق).
۱۱- همکاری با دفتر تبلیغات اسلامی در برگزاری همایش بین‌المللی علامه سید شرف‌الدین عاملی (۱۴۲۵ق).
۱۲- نشست اعضای هیئت رئیسه‌ی مجمع فقه اسلامی اصفهان (۱۴۲۶ ق).
۱۳- همکاری با مرکز رسیدگی به امور مساجد در برگزاری جشنواره‌ی سالانه‌ی هفته‌ی جهانی مسجد (۱۴۲۶ق).
۱۴- مشارکت در برگزاری همایش بانوی آفتاب در استانهای کردستان، گلستان و فارس.
۱۵- مشارکت در برگزاری همایش مصلح موعود.
۱۶- مشارکت در برگزاری همایش جهانی شدن و زن مسلمان.
۱۷- مشارکت در برگزاری همایش غدیر در هرمزگان.

اعزام هیئت‌های کارشناسی به مناطق مختلف جهان
هر ساله هیئت‌هایی در سطوح مختلف، جهت دیدار و بررسی وضعیت مسلمانان کشورهای اسلامی و اقلیت‌های مسلمان ساکن در دیگر کشورها به این مناطق اعزام می‌شوند. تاکنون بازدیدهایی از مناطق ذیل صورت گرفته است: اتیوپی، اردن، ازبکستان، اکراین، اندونزی، برونه‌ای، بوسنی و هرزگوین، پاکستان، ترکیه، روسیه، سودان، سوریه، عربستان سعودی، قرقیزستان، قزاقستان، کنیا، کویت، لبنان، مالزی، مغرب، مصر، نیجریه، غنا، قطر، الجزایر، لیبی، یمن، ساحل عاج، سنگال، سیرالئون، گینه، عمان، عراق، اسپانیا، تانزانیا، آذربایجان و تاتارستان.

اعزام هیئت‌های کارشناسی به مناطق اهل‌سنت داخل کشور
همکاری با دانشمندان و اندیشمندان اسلامی در زمینه‌ی تأسیس مراکز تقریبی در جهان
از فعالیت‌های تقریبی مجمع، یاری رساندن به شخصیت‌های اسلامی در زمینه‌ی تأسیس مجامع و مراکز تقریبی در کشورهای اسلامی و غیر اسلامی است که اقلیت‌های مسلمان در آنجا زندگی می‌کنند. این تلاش‌ها و حمایت‌ها در برخی کشورها از جمله عراق، پاکستان، لبنان، سودان و غیره ثمربخش بوده و منجر به تشکیل مراکز و جمعیت‌های تقریبی شده است.

حضور و مشارکت در کنفرانس‌های جهانی
اجلاس‌های مجلس اعلای شئون اسلامی
همایش‌های بزرگ حج
اجلاس گروه کارشناسان سازمان کنفرانس اسلامی با موضوع چالش‌های فراروی امت اسلامی در قرن ۲۱
کنفرانس‌های وحدت اسلامی
وحدت اسلامی بحرین
وحدت امت اسلامی و آینده‌ی آن در لبنان
طرح آینده برای وحدت امت اسلامی در سوریه.
تفاهم بین مذاهب اسلامی الجزایر (۱۴۲۳ق).
استراتژی تقریب مذاهب اسلامی در اردن.
وحدت اسلامی در سوئیس (۱۴۲۳ ق).
وحدت اسلامی در قرن ۲۱، فرصت ها و چالش‌ها در مالزی (۱۴۲۴ق).
وحدت اسلامی در اردن (۱۴۲۵ ق).
اجلاس‌های مجمع فقه اسلامی

اجلاس‌های اقتصادی
کنفرانس‌های هیئت‌های فقهی مؤسسات مالی و اسلامی
اجلاس شورای فقهی حسابرسی و بازرسی مؤسسات مالی اسلامی
نشست‌های کمیته‌ی فقهی شورای عالی خدمات مالی اسلامی

بزرگداشت‌ها
امام صادق (ع) در سوریه.
امام صادق (ع) و مذاهب اسلامی در پاکستان.
ابن‌رشد در کویت.
ابن‌النفیس در کویت.
مولانا جلال‌الدین بلخی در وین اتریش (۱۴۲۳ق).
علامه سید محسن امین در سوریه (۱۴۲۳ق).
صدمین سال تولد علامه ابوالعلاء مودودی در پاکستان (۱۴۲۴ق).
امام بخاری در ازبکستان.
احمد فرقانی در ازبکستان.
یکصدمین سال تأسیس مسجد جامع مسکو (۱۴۲۵ق).
ابن زیدون در قرطبه، اسپانیا (۱۴۲۵ق).
بزرگداشت هزار و چهارصدمین سال ورود اسلام به روسیه در مسکو.
همایش ابن‌بطوطه در مغرب.
همایش تکریم شیخ میثم بحرانی در منامه(۱۴۲۶ق).

همایش‌هایی با موضوع گفت‌وگوی تمدن‌ها و ادیان
کنفرانس ادیان در ازبکستان.
گفت‌وگو بین اسلام و مسیحیت در وین اتریش.
کنفرانس ادیان در تایلند (۱۴۲۳ق).
مسیحیت و اسلام در قرن ۲۱ در مسکو.
چگونه به گفت‌وگوی تمدنها دست یابیم؟ در دمشق.
گفت‌وگو بین تمدن‌ها در مصر.
نقش گفت‌وگو در تمدن اسلامی در تونس.
ارتباطات عربی، ایرانی در دمشق (۱۴۲۴ق).
اسلام و غرب، چالش‌ها و فرصت‌ها در تهران (۱۴۲۴ق).
همزیستی تمدن‌ها در دانمارک (۱۴۲۵ق).
اسلام و غرب در قرطبه- اسپانیا (۱۴۲۵ق).
اسلام و مسیحیت در بارسلونا- اسپانیا (۱۴۲۵ق).
اسلام و غرب در اردن (۱۴۲۵ ق).
گفت‌وگو به‌خاطر صلح در ایتالیا.

همایش‌هایی با موضوع بررسی چالش‌های فراروی امت اسلامی
کنفرانس مشکلات فقر در جهان اسلام در مالزی (۱۴۲۵ق).
امت اسلامی و جهانی‌سازی در جده.
آینده‌ی اسلام در قرن ۱۵ قمری در اردن.
کنفرانس بین‌المللی علمای اسلام درباره‌ی چالش‌ها در جاکارتا (۱۴۲۵ق).
قضایای عالم اسلام در جده (۱۴۲۵ق).
کنفرانس علمای اسلام جهت پشتیبانی از انتفاضه‌ی ملت فلسطین در بیروت.

سایر کنفرانسها
اقلیت‌های مسلمان در آفریقا در غنا (۱۴۲۳ ق).
نقش مسلمانان در نهضت روحی روسیه در مسکو.
چهاردهمین دوره‌ی نشست مجلس جهانی دعوت اسلامی در طرابلس (۱۴۲۴ق).
سومین کنفرانس بین‌المللی ارتباطات جهان اسلام در مکه.
آیند‌ی دعوت اسلامی در قرن ۲۱ در نیجریه.
نشست گروه هماهنگی فعالیت مشترک اسلامی در زمینه‌ی دعوت در مکه (۱۴۲۴ق).
گردهمایی کمیته‌ی هماهنگی فعالیت مشترک اسلامی در زمینه‌ی دعوت در طرابلس (۱۴۲۶ق).
کنفرانس وعظ و ارشاد در اردن (۱۴۲۵ق).
حقوق در اسلام در اردن (۱۹۹۲ م).
حقوق در اسلام در اردن (۲۰۰۰م).
صحیفه‌ی سجادیه در دمشق .
کنفرانس قرآن در بوسنی و هرزگوین.
همایش اسلام و اخلاق در باکو (۱۴۲۵ق).
همایش شیعه در ترکیه.
کفر و ایمان در قرآن و سنت در ترکیه.
صلح برای مردان دین سودان .
سیره و سنت در سوریه.
گفت‌وگو میان مسلمانان درباره‌ی اجتهاد در اسلام در عمان.
نقش علوم و تکنولوژی در زمینه‌ی دست‌آوردهای بشری، ابعاد اخلاقی، قانونی و روان‌شناختی در رباط (۱۴۲۴ق).
بیماری‌های مشترک حیوان و بشر و اثر آن بر بازار حیوانات قربانی و سلامت حجاج در جده (۱۴۲۴ق).
همایش صلح جهانی در آلمان (۱۴۲۴ق).
حوزه‌ی علمیه و روابط بین‌الملل در قم (۱۴۲۴ق).
نشست گروه تألیف دایرهالمعارف فقهی، اقتصادی و اسلامی در جده (۱۴۲۵ق).
اسلام وهمکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در کویت (۱۴۲۵ق).
کنفرانس نظام حکومتی اسلام و دموکراسی در اردن (۱۴۲۵ق).
کنفرانس جمعیت دعوت اسلامی در لیبی (۱۴۲۵ق).
سمینار دیدار عالمان اسلامی در بیروت (۱۴۲۵ق).
اجلاس اتحادیه جهانی علمای مسلمان بیروت (۱۴۲۵ ق).
اجلاس اتحادیه‌ی علمای مسلمان در لندن (۱۴۲۵ق).
سومین اجلاس اتحادیه‌ی علمای مسلمان در بیروت (۱۴۲۶ق).
نشست هیئت امنای اتحادیه‌ی جهانی علمای مسلمان در بیروت (۱۴۲۶ق).
کنفرانس علمای اسلام در مالزی (۱۴۲۴ق).
نشست وزیران آموزش و پرورش کشورهای اسلامی در تهران (۱۴۲۴ق).
همایش مرکز فرهنگی، عربی در بیروت (۱۴۲۴ق) .
کنگره‌ی حزب جماعت اسلامی در پیشاور (۱۴۲۵ق).
نشست سالانه‌ی جماعت اسلامی در پاکستان .
همایش مؤسسه‌ی فکر عربی در مصر.
دروس حسنیه در مغرب.
جشنواره‌ی فرهنگی سعودی در ریاض جنادریه.
نشست فرهنگی اساتید دانشگاهی در مغرب.
همایش پروژه‌ی قربانی در مکه (۱۴۲۵ق).
کنفرانس بین‌المللی حقیقت اسلام و نقش آن در جامعه‌ی معاصر در عمان (۱۴۲۶ق).
کنفرانس دعا برای صلح (۱۴۲۶ ق).
گردهمایی شخصیت‌های برجسته‌ی اسلامی، نشستی مقدماتی برای کنفرانس سران اسلامی در مکه (۱۴۲۶ق).
سومین گردهمایی فوق العاد‌ی کنفرانس اسلامی در مکه (۱۴۲۶ق).
همایش اخلاقی مسیحی در بلاروس (۱۴۲۶ق).
همایش بررسی استراتژی فرهنگی عالم اسلامی در مقر آیسیسکو در رباط (۱۴۲۶ق) .
شرکت در افتتاح مسجد گل شریف تاتارستان (۱۴۲۶ق).

سایر نهادها
علاوه بر اینها، مجمع جهانی اهل‌بیت (http://www.ahl-ul-bayt.org)، دبیرخانه‌ی شورای برنامه‌ریزی مدارس علوم دینی اهل‌سنت (https://dmsonnat.ir) و دانشگاه ادیان و مذاهب (https://urd.ac.ir) هم در زمره‌ی شماری از مهم‌ترین نهادهایی هستند که فعالیت در نشر فرهنگ تقریب و وحدت اسلامی را در دستور کار خود قرار داده‌اند.
در ضمن، شماری از نهادها هم تمرکز خود را بر تقابل با جریان‌های ضد تقریبی و مقابله با افراطی‌گری و تکفیر در جهان اسلام قرار داده‌اند که به‌عنوان مثال می‌توان به مؤسسه دارالإعلام لمدرسه اهل‌البیت (https://www.darolelam.ir) تحت اشراف آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی اشاره کرد که با راه‌اندازی دبیرخانه‌ی کنگره‌ی جهانی مقابله با جریان‌های افراطی و تکفیری و نشر آثاری ارزشمند در همین راستا و به‌ویژه نقد سلفیه و وهابیت گام‌هایی جدی در این مسیر برداشته است.